Empatia. Poświęcenie. Wsparcie. To słowa, które na pierwszy rzut oka wydają się bliskie, może nawet synonimiczne. Ale kiedy przyglądamy się im bliżej to może okazać się, że za każdym z nich mogą kryć się zupełnie różne potrzeby, przekonania i strategie radzenia sobie.
Kiedy empatia przeradza się w poświęcenie?
Empatia to zdolność do odczuwania i rozumienia emocji drugiego człowieka bez zatracania siebie. To naturalna część relacji – pozwala być blisko, słuchać, współodczuwać.
Ale empatia może łatwo przejść w poświęcenie, gdy:
- tracisz z oczu swoje potrzeby, bo ważniejsze stają się potrzeby innych,
- rezygnujesz z siebie, aby utrzymać relację lub uniknąć konfliktu,
- Twoja pomoc przestaje być wyborem, a staje się przymusem.
Z perspektywy CBT warto wtedy zadać sobie pytanie:
-> Jakie przekonania kierują mną, kiedy znów stawiam innych ponad sobą?
Niektóre z nich mogą brzmieć znajomo:
- „Jeśli nie pomogę, zawiodę jako bliska osoba.”
- „Muszę być silna i dostępna dla innych – zawsze.”
- „Dbanie o siebie to egoizm.”
- „Lepiej nie prosić o pomoc – sama muszę dawać sobie radę.”
To nie są tylko myśli – to głęboko zakorzenione przekonania, które mogły powstać wiele lat temu, np. w rodzinie, w której „grzeczne dziecko nie sprawiało kłopotów”, albo tam, gdzie emocje były tłumione, a opieka nad innymi stawiana na piedestale.
Czym jest zdrowe wsparcie?
Wsparcie to relacja dwukierunkowa. Czasem wspieram – czasem jestem wspierana.
To nie oznacza słabości. To oznacza zdrową równowagę.
Zdrowe wsparcie:
- zakłada wzajemność, a nie jednostronne dawanie
- szanuje granice – zarówno Twoje, jak i drugiej osoby
- nie opiera się na poczuciu winy, przymusu czy obowiązku
- uwzględnia Twoją gotowość – możesz powiedzieć nie
W CBT pracujemy nad tym, by zauważyć schematy zachowań i myśli, które prowadzą do przeciążenia. Jeśli dajesz za dużo, a nie potrafisz prosić – to nie jest „naturalna cecha charakteru”. To może być schemat funkcjonowania, którego się nauczyłaś. I którego można się oduczyć.
Jak możesz zacząć to zmieniać?
W gabinecie często padają pytania:
- Dlaczego tak trudno mi odmówić?
- Czemu czuję się winna, gdy nie pomagam?
- Dlaczego nie potrafię przyjąć pomocy, kiedy jej potrzebuję?
Te pytania są początkiem ważnej pracy nad przekonaniami. W terapii CBT:
- identyfikujemy automatyczne myśli i przekonania kluczowe
- uczymy się je kwestionować, analizować ich skuteczność i wpływ na życie
- trenujemy nowe sposoby reagowania – stawianie granic, proszenie o pomoc, zauważanie swoich potrzeb bez poczucia winy
Warto zapamiętać:
- Empatia nie wymaga poświęcenia siebie
- Poświęcenie może być sygnałem, że boisz się, co się stanie, jeśli postawisz granicę
- Wsparcie to coś, czego możesz udzielać, ale też masz prawo je przyjmować
Jeśli masz poczucie, że dajesz za dużo, czujesz się przeciążona, niewidziana lub boisz się odmówić – być może to moment, by przyjrzeć się temu bliżej.
Terapia może pomóc odzyskać równowagę między byciem dla innych a byciem dla siebie.
